Krztusiec

Krztusiec, koklusz (pertussis) to ostra, wywołana przez bakterie, choroba zakaźna układu oddechowego o nawracającym charakterze, dotycząca wyłącznie ludzi. Jest to chorobą wysoce zaraźliwą. Szerzy się drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt. Okres wylęgania wynosi 3 – 14 dni. Osoba chora na krztusiec jest zaraźliwa dla otoczenia przez kilka ostatnich dni wylęgania aż do 21 dni po wystąpieniu pierwszych napadów kaszlu.
Wyróżniamy 3 fazy kliniczne krztuśca:
Okres nieżytowy trwa około 2 tygodni, objawia się nieżytem nosa, suchym kaszlem występującym w ciągu dnia i nocy, stanem podgorączkowym, czasem zapaleniem spojówek. Objawy okresu nieżytowego są skutkiem wnikania bakterii krztuśca do komórek błon śluzowych układu oddechowego oraz układu limfatycznego.
Okres kaszlu napadowego trwa 1 – 4 tygodni, związany jest z działaniem toksyn bakteryjnych i wydzielaniem gęstego, lepkiego śluzu. U najmłodszych dzieci (noworodków
i niemowląt) kaszel może w ogóle nie wystąpić. Zamiast kaszlu pojawiają się bezdechy
i duszność, kichanie i łzawienie. Krztusiec u niemowląt i małych dzieci przebiega ciężko – napady kaszlu występują głównie w nocy. Podczas napadu kaszlu pojawia się zaczerwienienie twarzy, bezdechy, duszność z zasinieniem twarzy, mimowolne oddanie moczu lub stolca. Napady kaszlu kończą się charakterystycznym świstem „pianiem”, wymiotami. Po napadzie kaszlu chory jest wyczerpany, mogą pojawić się wylewy do spojówek i wybroczyny na twarzy. Krztusiec u osób dorosłych występuje najczęściej pod postacią przewlekłego kaszlu.
Okres zdrowienia (rekonwalescencji) - trwa różnie długo i towarzyszy mu kaszel o stopniowo zmniejszającym się nasileniu. Napady kaszlu ustępują zupełnie po upływie około 3 miesięcy.
 
Od kilku lat obserwuje się wzrost liczby zachorowań na krztusiec u dzieci starszych i młodzieży. Zachorowania w starszych grupach wieku zwykle łagodne lub bezobjawowe, rzadko są rozpoznawane przez lekarzy jako krztusiec, częściej jako zakażenia górnych dróg oddechowych, astma, objaw alergii lub zapalenia oskrzeli o nieznanej etiologii. Zróżnicowany obraz choroby zależy od wieku chorego i dotychczas wykonanych szczepień przeciw krztuścowi.
Zachorowanie na krztusiec nie daje trwałej odporności. Okres ochrony przed ponownym zachorowaniem wygasza się w ciągu 4-10 lat.
Powikłania pokrztuścowe najczęściej występują u niemowląt,   należą do nich :                                                              
Zapalenia płuc, oskrzeli i ucha środkowego, drgawki, zapalenia mózgu i krwawienia do ośrodkowego układu nerwowego. Zgony w przebiegu krztuśca dotyczą głównie noworodków i niemowląt do 3 m. ż.
Diagnostyka laboratoryjna krztuśca
W okresie nieżytowym krztuśca istnieją największe możliwości izolacji pałeczek krztuśca (Bordetella pertussis) od osoby chorej, potwierdzające zakażenie i zachorowanie. Materiałem do badań jest wydzielina z nosogardła pobrana od chorego w pierwszych 2 tygodniach choroby.
Badanie wymazu z nosogardła wykonywane jest bezpłatnie w laboratorium Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w Warszawie (ul. Żelazna 79), jeśli chory zgłosi się ze skierowaniem od lekarza.
Na badanie należy zgłosić się, w godzinach porannych (8:00- 10:00), do Rejestracji Laboratorium WSSE w Warszawie celem otrzymania zlecenia do gabinetu zabiegowego (pokój nr 35 na parterze).
WAŻNE aby przed badaniem nie wykonywać toalety jamy ustnej, nie jeść, nie pić i nie palić. Ww. badanie bakteriologiczne będzie niemiarodajne jeśli chory przyjmuje antybiotyki
z grupy makrolidów.
Po upływie 3 – 4 tygodni trwania krztuśca w surowicy krwi osoby chorej pojawiają się swoiste przeciwciała (Ig A oraz Ig G). Zalecane jest dwukrotne badanie poziomu przeciwciał w dwóch próbkach pobranych od chorego w 3 - 4 tygodniowych odstępach czasu. Czterokrotny wzrost miana badanych przeciwciał potwierdza przebycie krztuśca.
Badanie to jest pełnopłatne i może być wykonane również w laboratorium WSSE
w Warszawie. W kwestii ceny badania proszę kontaktować się z laboratorium (22-620-90-01 w.133).
Każdy zdiagnozowany przypadek krztuśca zgodnie z obowiązującymi przepisami powinien być zgłoszony przez lekarza i kierownika laboratorium do odpowiedniej terytorialnie Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej.
Leczenie
Chorych należy szybko diagnozować i izolować od otoczenia oraz leczyć przyczynowo stosując odpowiednie antybiotyki skuteczne wobec pałeczek krztuśca (z grupy makrolidów). Niemowlęta i małe dzieci z ciężkimi napadami kaszlu krztuścowego z uwagi na zagrożenie bezdechami powinny być leczone w szpitalu.
Izolacja chorych powinna trwać do 5 dni od momentu rozpoczęcia antybiotykoterapii lub przez 3 tygodnie od dnia pojawienia się napadowego kaszlu. Po 5 dniach antybiotykoterapii chory na krztusiec przestaje być zaraźliwy dla otoczenia.
 
Profilaktyka krztuśca
Najlepszą metodą profilaktyki krztuśca są SZCZEPIENIA OCHRONNE mimo, że nie powodują trwałej odporności na zakażenie. Odporność poszczepienna z czasem wygasa, ale mimo to w razie zakażenia przebieg krztuśca jest łagodny. Źródłem zakażenia u niemowląt do 3 m. ż. są przede wszystkim domownicy tj. rodzice, dziadkowie i rodzeństwo. Wszyscy oni powinni być zaszczepieni p/krztuścowi. Takie postępowanie nazywa się „strategią kokonu”, który ma uniemożliwić zakażenie osób wrażliwych przez zapewnienie styczności tylko z osobami uodpornionymi, które nie będą stanowić źródła zakażenia.
W ostatnich latach na świecie rocznie odnotowuje się ok. 10 mln zachorowań   na krztusiec. Około 400 000 przypadków choroby kończy się zgonem, 90% zgonów dotyczy krajów rozwijających się (Afryka, Ameryka Południowa i Azja).
W Polsce podobnie jak w innych krajach w Europie w ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby zachorowań na krztusiec.
 
Liczbę zachorowań na krztusiec w Polsce i województwie mazowieckim
w latach 2010-2017przedstawia poniższa tabela
 
 
 
Polska
 
 
woj. mazowieckie
L. zachorowań na krztusiec
Zapadalność /100 000
L. zachorowań na krztusiec
Zapadalność /100 000
2010
1266
3,32
156
2,98
2011
1669
4,33
426
8,08
2012
4684
12,16
805
15,21
2013
2182
5,67
546
10,29
2014
2102
5,46
447
8,40
2015
4956
12,89
1128
21,12
2016
6856
17,84
884
17,50
2017                     (do 31.08.17)
2093
5,45
316
5,90